فصل دوم تشريح مغز اگر گفتيم مغز ، منظورمان سه گوهر اصلى مغز است كه عبارتند از : گوهر حجابى ، گوهر مخى ، كاوكى كه روان زندگى آن را پر كرده است و آن كاوك آوند روان ، جزئى از گوهر مغز است . اعصابى كه در مغز آيند و از مغز راهى بدن هستند ، جزء گوهر اصلى مغز به شمار نمىآيند . پيهاى مربوط به مغز ، فرعهايى هستند كه از مغز سر برآورده‌اند . سراسر مغز روىهم ، چه حجاب مغز و چه مخ و چه بطنهاى مغز - به درازا - دونيمه واقع شده‌اند كه اين دو بخش بودن فايده‌يى دارد و مىدانى . دو قسمت بودن بطن جلوى ، از ساير دو بخش شده‌ها بيشتر احساس مىشود . گوهر مغز سرد و تر آفريده شده است : چرا سرد است ؟ در سرد آفريده شدن گوهر مغز دو حكمت هست : 1 - آمادگى براى تحمل كار زياد ، كه از اين قرارند : الف ) پيهاى نيرومند در مغز آمدوشد دارند ؛ ب ) واكنشهاى حواس پنجگانه ، كه از مغز الهام و امر مىگيرند ؛ ج ) جنبشهاى گوناگون روان زندگى ، كه در به‌وجود آوردن خيال و فكر و به ياد سپردن و به ياد آوردن ، ارتباط مستقيم با مغز دارد . نبايد مغز گرم باشد و به سستى گرايد . 2 - روان - كه از قلب به مغز آيد و راه را از دو رگ بالارو از قلب به مغز مىپيمايد - بسيار گرم است و نياز به كاهش دادن گرمى روان هست كه معتدل شود . كه اين تعديل بخشيدن سردى مىخواهد . چرا تر است ؟ الف ) تا از اين همه حركات و كار دشوارى كه در پيش دارد خشك نشود . ب ) تر خوب‌تر شكل به خود مىگيرد . مغز با اينكه سرد و تر است ، چرب و نرم هم هست . چرا ؟ الف ) چرب است تا آنچه از پيها كه از آن رويند كشدار باشند . ب ) نرم است كه بنا به فرمودهء جالينوس ، تا خوب شكل گيرد و با نيروى فكر و پندار هم‌آهنگ باشد كه در تغيير است . او فرمايد : چيز نرم براى تغيير يافتن آماده‌تر از سفت و سخت است . اما من مىگويم : نرم آفريده شده تا چرب باشد ، و تا به‌طور احسن و به تدريج تغذيهء عصبهاى سفت و سخت را تأمين نمايد . زيرا مغز و نخاع - كه آن هم از مغز سرچشمه مىگيرد - تغذيهء پيها را بر عهده دارند . گوهر مغز اگر سخت بود نمىتوانست كارى را كه در نرمى انجام مىدهد و خواربار لازم به پيها مىرساند ، انجام دهد . و براى اين نرم آفريده شده كه رويشگاه پيهاى كشدار و نرمش‌پذير باشد . اگر مىبينى كه برخى از رستنيهاى مغز به سختى گرايش دارند و در اطراف مغز واقع شده‌اند ، براى مصلحتى است كه بايستى باشد ، و در بحث از فوايد پيها آن را ذكر خواهيم كرد . پيهايى كه گفتيم در اطراف مغز به سختى گرايش دارند ، آنها هم از نرمى به تدريج سخت شده‌اند و اگر سفتند ، سفتى كشدار و نشكنند كه منشأ چنين نرم به تدريج سفت شده ، گوهرى